अमेरिका-इराणमध्ये दोन आठवड्यांचा युद्धविराम

अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांची टोकाच्या परिस्थितीपासून माघार
वॉशिंग्टन
३९ दिवसांच्या युद्धानंतर, अमेरिका आणि इराण तात्पुरत्या युद्धविरामावर सहमत झाले आहेत, ज्या दरम्यान होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा उघडली जाईल. यामुळे जगाला दिलासा मिळाला असला तरी, इराणच्या अतिरेकी शांतता प्रस्तावांवरील वाटाघाटी राजनैतिक कौशल्याची अंतिम कसोटी ठरणार आहेत.
अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी रात्री ८ वाजता (भारतीय प्रमाणवेळेनुसार पहाटे ५.३० वाजता) आपली ‘मुदत’ संपण्याच्या सुमारे दीड तास आधी इराणसोबत दोन आठवड्यांच्या शस्त्रसंधीची घोषणा केली. त्यानंतर सुमारे ४० मिनिटांनी इराणचे परराष्ट्र मंत्री सय्यद अब्बास अराघची यांनीही या शस्त्रसंधीला त्वरित सहमती दर्शवली.
पाकिस्तानचे पंतप्रधान शहबाज शरीफ यांनी ‘एक्स’वरील एका पोस्टमध्ये दोन्ही देशांना तणाव कमी करण्याची ‘विनंती’ केल्यानंतर या घोषणा करण्यात आल्या.

ट्रम्प यांनी वर्णन केल्याप्रमाणे, दोन आठवड्यांच्या “दुहेरी” युद्धविरामातील प्रमुख मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत.पहिले म्हणजे, अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांची टोकाची भूमिका संपूर्ण जगासमोर उघडपणे दिसून आली.इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांच्यासोबत २८ फेब्रुवारी रोजी हल्ले करून युद्धाला सुरुवात करणारे ट्रम्प, २३ मार्चपासून तणाव कमी करण्याचा प्रयत्न करत आहेत. त्यावेळी, त्यांनी इराणच्या वीज प्रकल्पांवरील हल्ले पाच दिवसांसाठी थांबवण्याची घोषणा केली होती, जी त्यांनी १० दिवसांपर्यंत वाढवली आणि ६ एप्रिल रोजी संपली. अखेरीस, त्यांनी ७ एप्रिल रोजी रात्री ८ वाजेपर्यंतची अंतिम मुदत निश्चित केली.
अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांनी ‘ट्रुथ सोशल’वर केलेल्या बहुप्रतिक्षित पोस्टमध्ये म्हटले आहे की, इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी “पूर्णपणे, तात्काळ आणि सुरक्षितपणे उघडण्यास” सहमती दर्शवल्यामुळे, त्यांनी दोन आठवड्यांच्या कालावधीसाठी “इराणवरील बॉम्बहल्ला आणि हल्ले स्थगित करण्यास” सहमती दर्शवली आहे.

इराणच्या शांततेसाठीच्या ‘कठोर’ अटी
इराणचे म्हणणे आहे की, त्यांनी अमेरिकेला आपली “१०-कलमी योजना” स्वीकारण्यास “भाग पाडले” आहे; या योजनेत खालील अटींचा समावेश आहे:

आक्रमक धोरण न स्वीकारण्याची वचनबद्धता
हॉर्मुझ सामुद्रधुनीवर इराणचे नियंत्रण
इराणच्या युरेनियम संवर्धन प्रक्रियेचा स्वीकार
सर्व प्राथमिक निर्बंध उठवणे
सर्व दुय्यम निर्बंध उठवणे
संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेचे सर्व ठराव रद्द करणे
‘बोर्ड ऑफ गव्हर्नर्स’चे सर्व ठराव रद्द करणे
इराणला नुकसानभरपाई देणे
या प्रदेशातून अमेरिकेचे लढाऊ सैन्य माघारी बोलावणे
लेबनॉनसह सर्व आघाड्यांवर युद्धविराम करणे
ट्रम्प यांचे म्हणणे आहे की, ही योजना “वाटाघाटींसाठी एक व्यवहार्य आधार” आहे.

“आम्हाला इराणकडून १०-कलमी प्रस्ताव प्राप्त झाला आहे आणि आमचा असा विश्वास आहे की, वाटाघाटी करण्यासाठी हा एक व्यवहार्य आधार आहे. भूतकाळातील मतभेदाचे जवळपास सर्व विविध मुद्दे अमेरिका आणि इराण यांच्यात मान्य करण्यात आले आहेत; मात्र, दोन आठवड्यांचा हा कालावधी या कराराला अंतिम स्वरूप देण्यासाठी आणि तो पूर्णत्वास नेण्यासाठी उपयुक्त ठरेल,” असे अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांनी त्यांच्या ‘ट्रुथ सोशल’ (Truth Social) वरील पोस्टमध्ये म्हटले आहे.